Viêm tụy cấp do tăng mỡ máu và liệu pháp Thay Huyết Tương
Cơ chế gây viêm tụy cấp do tăng triglyceride hiện vẫn chưa được làm sáng tỏ.
Người ta cho rằng những hạt dưỡng chấp (cholymicrons) có thành phần là những phần tử lipoprotein giàu triglyceride là nguyên nhân chủ yếu gây viêm nhiễm tại tụy. Những hạt dưỡng chấp này bắt đầu xuất hiện trong máu khi nồng độ triglyceride tăng trên 10mmol/l.
Khi theo hệ tuần hoàn đến tụy, những hạt cholymicrons lớn nhất sẽ gây tắc những mao mạch tụy và khiến cho những acinar tụy ở những vùng bị thiếu máu bị vỡ. Khi đó, những hạt cholymicrons sẽ tiếp xúc trực tiếp với lipase tụy.
Những yếu tố tiền viêm có nguồn gốc là các acide béo tự do chưa được ester hóa - là sản phẩm thoái giáng của cholymicrons - triglyceride bởi các enzym tụy sẽ càng làm tổn thương thêm các acinar và vi mạch nhu mô tụy. Khi quá trình viêm bắt đầu xảy ra, hội chứng đáp ứng viêm hệ thống được khởi động với vai trò của các cytokines và các chất trung gian hóa học khác của quá trình viêm. Một đáp ứng viêm dữ dội toàn cơ thể là yếu tố chủ yếu dẫn tới hội chứng suy đa tạng rất nặng nề trên lâm sàng trong những ca viêm tụy cấp nặng.
Các biểu hiện bao gồm
- cơn đau bụng điển hình thường xuất hiện đột ngột ở vùng trên rốn, cường độ đau dữ dội, lan lên ngực, sang 2 bên mạng sườn, xiên sau lưng, tiến triển ngày một tăng dần, đạt mức dữ dội nhất sau vài giờ và kéo dài nhiều giờ.
- Triệu chứng buồn nôn và nôn xảy ra khoảng 70 - 80% ở các BN. Nôn xuất hiện cùng với đau. Chất nôn là dịch mật, thức ăn, đôi khi cả máu (trường hợp nặng).
- Bụng trướng, bí trung đại tiện, có thể có đại tiện lỏng hay khó thở do bụng trướng hoặc có tràn dịch màng phổi kèm theo.
- BN hoảng hốt, lo sợ hoặc vật vã kích thích, ý thức lơ mơ (hội chứng não – tụy), huyết áp tụt, da tái lạnh, mạch nhanh, nhỏ, khó bắt.
Khám bụng có thể thấy bụng trướng hơi, có phản ứng cục bộ vùng trên rốn, điểm sườn lưng phải, trái đau.
Chẩn đoán viêm tụy cấp do tăng triglyceride dựa vào dấu hiệu lâm sàng, siêu âm và đặc biệt là chụp cắt lớp vi tính ổ bụng cho phép xác định mức độ viêm như tụy to, có dịch quanh tụy hoặc mức độ hoại tử của tụy và điều quan trọng là làm xét nghiệm máu thấy có lượng triglyceride tăng cao trên 11mmol/l (nếu trên 20mmol/l là chắc chắn).
Thay huyết tương - Giải pháp điều trị hữu hiệu
Điều trị viêm tụy cấp do tăng triglyceride bao gồm các biện pháp điều trị chung như những trường hợp viêm tụy cấp do các nguyên nhân khác như nuôi dưỡng đường tĩnh mạch, bồi phụ nước, điện giải, thăng bằng kiềm toan, heparine, kháng sinh nếu có nhiễm khuẩn và hồi sức tích cực cho những trường hợp nặng có suy tạng.
Thay huyết tương nhằm mục tiêu loại bỏ lượng cholymicrons tăng quá cao trong máu đã được nhiều tài liệu đề cập đến. Chỉ định của thay huyết tương bao gồm viêm tụy cấp có kèm lượng triglyceride ≥ 11 mục đích dự phòng cho những trường hợp viêm tụy cấp tái diễn do lượng triglyceride tăng cao không kiểm soát được bằng thuốc.
Nhìn chung, với một nồng độ triglyceride quá cao đã khởi phát gây viêm tụy cấp, nhiều tác giả nhất trí chọn lựa thay huyết tương như một biện pháp hữu hiệu, an toàn, giá thành không quá cao để loại bỏ nhanh lượng triglyceride thừa trong vòng một vài giờ giúp ngăn cản quá trình viêm tại nhu mô tụy.
Nguồn : bs Nội Trú
Người ta cho rằng những hạt dưỡng chấp (cholymicrons) có thành phần là những phần tử lipoprotein giàu triglyceride là nguyên nhân chủ yếu gây viêm nhiễm tại tụy. Những hạt dưỡng chấp này bắt đầu xuất hiện trong máu khi nồng độ triglyceride tăng trên 10mmol/l.
Khi theo hệ tuần hoàn đến tụy, những hạt cholymicrons lớn nhất sẽ gây tắc những mao mạch tụy và khiến cho những acinar tụy ở những vùng bị thiếu máu bị vỡ. Khi đó, những hạt cholymicrons sẽ tiếp xúc trực tiếp với lipase tụy.
Những yếu tố tiền viêm có nguồn gốc là các acide béo tự do chưa được ester hóa - là sản phẩm thoái giáng của cholymicrons - triglyceride bởi các enzym tụy sẽ càng làm tổn thương thêm các acinar và vi mạch nhu mô tụy. Khi quá trình viêm bắt đầu xảy ra, hội chứng đáp ứng viêm hệ thống được khởi động với vai trò của các cytokines và các chất trung gian hóa học khác của quá trình viêm. Một đáp ứng viêm dữ dội toàn cơ thể là yếu tố chủ yếu dẫn tới hội chứng suy đa tạng rất nặng nề trên lâm sàng trong những ca viêm tụy cấp nặng.
Các biểu hiện bao gồm
- cơn đau bụng điển hình thường xuất hiện đột ngột ở vùng trên rốn, cường độ đau dữ dội, lan lên ngực, sang 2 bên mạng sườn, xiên sau lưng, tiến triển ngày một tăng dần, đạt mức dữ dội nhất sau vài giờ và kéo dài nhiều giờ.
- Triệu chứng buồn nôn và nôn xảy ra khoảng 70 - 80% ở các BN. Nôn xuất hiện cùng với đau. Chất nôn là dịch mật, thức ăn, đôi khi cả máu (trường hợp nặng).
- Bụng trướng, bí trung đại tiện, có thể có đại tiện lỏng hay khó thở do bụng trướng hoặc có tràn dịch màng phổi kèm theo.
- BN hoảng hốt, lo sợ hoặc vật vã kích thích, ý thức lơ mơ (hội chứng não – tụy), huyết áp tụt, da tái lạnh, mạch nhanh, nhỏ, khó bắt.
Khám bụng có thể thấy bụng trướng hơi, có phản ứng cục bộ vùng trên rốn, điểm sườn lưng phải, trái đau.
Chẩn đoán viêm tụy cấp do tăng triglyceride dựa vào dấu hiệu lâm sàng, siêu âm và đặc biệt là chụp cắt lớp vi tính ổ bụng cho phép xác định mức độ viêm như tụy to, có dịch quanh tụy hoặc mức độ hoại tử của tụy và điều quan trọng là làm xét nghiệm máu thấy có lượng triglyceride tăng cao trên 11mmol/l (nếu trên 20mmol/l là chắc chắn).
Thay huyết tương - Giải pháp điều trị hữu hiệu
Điều trị viêm tụy cấp do tăng triglyceride bao gồm các biện pháp điều trị chung như những trường hợp viêm tụy cấp do các nguyên nhân khác như nuôi dưỡng đường tĩnh mạch, bồi phụ nước, điện giải, thăng bằng kiềm toan, heparine, kháng sinh nếu có nhiễm khuẩn và hồi sức tích cực cho những trường hợp nặng có suy tạng.
Thay huyết tương nhằm mục tiêu loại bỏ lượng cholymicrons tăng quá cao trong máu đã được nhiều tài liệu đề cập đến. Chỉ định của thay huyết tương bao gồm viêm tụy cấp có kèm lượng triglyceride ≥ 11 mục đích dự phòng cho những trường hợp viêm tụy cấp tái diễn do lượng triglyceride tăng cao không kiểm soát được bằng thuốc.
Nhìn chung, với một nồng độ triglyceride quá cao đã khởi phát gây viêm tụy cấp, nhiều tác giả nhất trí chọn lựa thay huyết tương như một biện pháp hữu hiệu, an toàn, giá thành không quá cao để loại bỏ nhanh lượng triglyceride thừa trong vòng một vài giờ giúp ngăn cản quá trình viêm tại nhu mô tụy.
Nguồn : bs Nội Trú
Commentaires